Na przełomie VII i VIII wieku na tereny ta napłynęła, prawdopodobnie z sąsiedniego Mazowsza ludność słowiańska. Jedyne, znane nam, skupiska osadnicze z tego okresu znajdowały się nad jeziorami: Wądzyńskim i Niskie Brodno, usytuowane wśród leśnych ostępów miały pionierski charakter. Równocześnie z kształtowaniem się struktur plemiennych rosła liczba grodów. Zapewne od przełomu X i XI wieku obszar ten stanowa rubieże formującego się państwa piastowskiego.

Znajdujące się tu grody chroniły niespokojną granicę, za którą zamieszkiwały plemiona Prusów. Być może jeszcze w Xl wieku tereny zaś na zachód od Drwęcy weszły w skład kasztelani chełmińskiej, zaś na jej lewym brzegu powstała kasztelania z ośrodkiem w Świeciu, późnej zastąpionym przez powstałe przed 1240 rokiem Michałowo. W momencie rozbicia dzielnicowego teren dzisiejszego powiatu brodnickiego znalazł się w granicach dzielnicy mazowieckiej. Po sprowadzeniu na Ziemię Chełmińską zakonu krzyżackiego przez Konrada Mazowieckiego rzeka Drwęca wyznaczała granice państwa rządzonego przez rycerzy z czarnymi krzyżami na płaszczach. W 1303 roku krzyżacy przejęli jako zastaw od księcia kujawskiego Leszka Siemomysła kasztelanie michałowską, a w 1317 wykupili ją na własność . Nabytek ten włączono następnie do utworzonego w latach 1335 - 1337 komturstwa brodnickiego, które obok tego obszaru i wschodniej części Ziemi Chełmińskiej obejmowało również Ziemię Chełmińską.

Obszar Ziemi Michałowskiej nie wyróżniał się odtąd pod względem prawno - ustrojowym w strukturze administracyjnej państwa krzyżackiego (wspólna była przynależność do chorągwi Ziemi Chełmińskiej i jej sądu ziemskiego), służąc najwyżej jako określenie geograficzne. Jednak w Królestwie Polskim nadal akceptowano jej odrębność, domagając się w procesach z Zakonem jej odzyskania obok Ziemi Chełmińskiej i Pomorza Gdańskiego.

Wyrazem rosnącej opozycji antykrzyżackiej na terenie państwa zakonnego było powstanie w 1440 roku związku Pruskiego, do którego przystąpili również przedstawiciele mieszczaństwa i rycerstwa z obszaru brodnickiej komturii. W 1454 roku Związek Pruski wypowiedział posłuszeństwo Zakonowi, a Ziemię Chełmińską i Michałowską inkorporowano do Polski. W wyniku kończącego wojnę trzynastoletnią pokoju w Toruniu obszary te znalazły się wśród ziem, które przypadły Polsce. Jednak Brodnica wraz z byłym komturstwem znajdowała się jeszcze przez 12 lat. Do 1478 roku Brodnica pozostała w rękach domagających się zaległej zapłaty, czeskich wojsk zaciężnych. Po tym okresie tereny te stały się faktyczną częścią Prus Królewskich, wchodząc w skład województwa chełmińskiego, a Brodnica siedzibą starostwa niegrodowego, natomiast dawne posiadłości komtura przekształcono w królewszczyzny. Około 1560 r nastąpiło wydzielenie osobnego, sądowego powiatu michałowskiego.

Wśród wielu znakomitych starostów, którzy obejmowali brodnickie dobra szczególne miejsce zajmują kobiety królewskiego rodu. Najciekawszą wśród nich postacią była królewna Anna Wazówna, władająca starostwem brodnickim od 1604 roku. Na brodnickim dworze gościła uczonych i pisarzy, których była gorliwa i hojną protektorką.

Wskutek podpisanego 5 sierpnia 1772 r. traktatu o rozbiorze Polski województwo chełmińskie znalazło się wśród terytoriów przydzielonych Prusom. Do przygranicznego powiatu michałowskiego przyłączono wtedy należące do ziemi dobrzyńskiej Górzno i okolice.

Okres panowania pruskiego nad tymi terenami wiązał się z ich intensywną kolonizacją przez Niemców, próbami germanizacji i często z represjami wobec Polaków. Mimo to powiat nie stracił nigdy polskiego charakteru. W okresie zaborów region rozwijał się gospodarczo, polepszyła się wtedy infrastruktura rolnicza i siec komunikacyjna.

Należący do województwa pomorskiego powiat brodnicki nie utracił w okresie międzywojennym swego rolniczego charakteru. W pierwszej połowie lat trzydziestych zmienił się przebieg jego granic. W 1932 roku tereny z jego dotychczasowej wschodniej części wraz z Lidzbarkiem Welskim włączono do powiatu działdowskiego. Z kolei w roku 1934 włączono do powiatu brodnickiego niewielkie obszary wyłączone z powiatów : grudziądzkiego, lubawskiego i wąbrzeskiego.

W 1939 r. niemieckie władze okupacyjne przywróciły granice powiatu sprzed 1920 r. Okres okupacji niemieckiej, który pozostawił rozsiane na mapie powiatu liczne miejsca martyrologii, zakończył się w styczniu 1945 r. wkroczeniem wojsk radzieckich.

Obok wyzwolenia spod hitlerowskiej okupacji przyniosło ono dla miejscowej ludności także zniszczenia, aresztowania i deportacje. W 1945 r. przywrócony został przedwojenny podział administracyjny. Powiat brodnicki obejmował 12 gmin wiejskich i 2 miejskie ( Brodnicę i Górzno ).

Dopiero utworzenie powiatu golubsko – dobrzyńskiego w 1956 r. spowodowało odłączenie się dawnej gminy Wrocki. W okresie powojennych podobnie jak i w poprzednich epokach status ośrodka nie tylko administracyjnego, ale również gospodarczego i kulturalnego powiatu dzierżyła Brodnica. Istotna zmianą było, zaczynające odgrywać wtedy coraz znaczniejszą rolę w rozwoju miasta i powiatu, uprzemysłowienie.

W 1975 roku, na skutek zmian jakie dokonano w podziale administracyjnym powiat brodnicki przestał istnieć, a należące do niego gminy włączono do województwa toruńskiego.

Ostatnia reforma administracyjna spowodowała, od 1 stycznia 1999 r. powrót na mapy powiatu brodnickigo, jako części Województwa Kujawsko – Pomorskiego.